Touriñán marca Oeste mellor que Fisterra. Touriñán é inmensidade e rochedo. Pero ten algo máis: técnica, coñecemento. Non están sós o faro e as rochas. Xunto a eles vense xeradores eólicos e cubas de piscifactoría.

O fareiro conta como se iniciou tal obra máxima da enxeñería de sinais marítimos hai máis dun século: esa luz da fin do mundo naceu eléctrica. Construíronse depósitos de auga e carbón, unha máquina de vapor movía a magneto que aínda se conserva e dela subían os cabos ata a lámpada.

Desde entón o faro de Touriñán pasou por tantos avances da mecánica, a electrotecnia, a óptica, as telecomunicacións? que o visitante se pregunta que máis haberá noutros faros e que se podería recoller deles para presentar aos estudosos. As tecnoloxías pasan por ciclos, o antigo inspira novas ideas (velaí o datagrama de hoxe na Internet, saído da idea do esquecido telegrama).

Touriñán, cos seus xeradores eólicos enferruxados, tamén fai preguntarse polo futuro das enerxías de imposible regulación. Non só a eólica, senón a oceánica. E de novo aparece a cuestión do hidróxeno como vector de todas as enerxías, como regulador por almacenamento.

A carón do faro, a granxa mariña serve para recordar que xa apenas quedan rodaballos no mar. E logo haberá quen se pregunte se o futuro do peixe está en cultivalo soamente, coa enerxía que correntes de vento e mar poidan suplir a pé de factoría…

Estas e máis preguntas xorden á vista das praias de Trece, baleiras, tentadoras para bañistas filosofantes. (La Voz de Galicia, 15/07/2010)

Dous premios Nobel de Literatura ibéricos mostran elementos vitais e produtivos semellantes.

Don Camilo de Madrid (Padrón foille anécdota) escribiu a penas un par de libros magníficos, loou o castelán e desprezou o galego; e casou xa ancián con moza inclinada ao comercio. Son moitos os críticos que se preguntan de que xeito acadaría tan nobre galardón o madrileño, autor de escasa obra válida; e como, xa senil, non tivo quen lle impedise publicar futilidades que o denigran.

Don José de Lisboa (a aldea ribatexana tampouco importa) tivo entrada gloriosa no mundo das Letras, adoraba o castelán e menosprezaba o galego. Tamén casou con moza negociante (de mal oído: «Es que los gallegos habláis portugués mal hablao») e tiña moito crítico a se preguntar como puido chegar tan lonxe mentres os seus textos decaían ata se converteren nunha mazada.

Erasmo de Roterdam deixa claro en Eloxio da loucura que os vellos perden o sentidiño e acaban sendo coma nenos. Por iso é deber das familias (en concreto, das esposas beneficiarias) o reteren os anciáns como retiveran os fillos meniños. Daquela sorprende que a dama andaluza lle permitise a don José -canario honorario- dar ao prelo algo coma Caim. O texto derradeiro enfurece os crentes en Deus e fai traballar crentes e ateos no intento de colocaren os signos convencionais da escrita levados polo demo. Colocados, logo perciben unha divagación sen xeito nin graza, soporífera: vacina recomendable contra as vaidades diabólicas dun terreal galardón. (La Voz de Galicia, 30/06/2010)

Durante días xúntase a crema dos responsables europeos da industria do transporte. Sorprende a facilidade con que o cóbado de calquera bate -por exemplo- no do director de I+D+i da Volkswagen. Nas conferencias, o coche eléctrico vai tomando forma de obxecto apaixonante; e apláudese a idea das electrolineiras, con capacidade para mudaren baterías en menos tempo do que se tarda en encher un depósito de combustible.

Ora ben, as contas saen dificilmente. Un fabricante mostra o seu coche eléctrico cortado á metade, e dá características: 1.500 quilos de peso total, dos cales 250 son de batería para unha autonomía de 150 quilómetros con 8 horas de recarga.

Fronte a ese modelo seccionado para mostra, hai un concept car eléctrico enteiro, do que só se dan propostas de características. Ao lado, un híbrido feito con elementos fabricados de serie. O seu gasto de gasóleo é baixísimo e a autonomía, boa: 800 quilómetros por depósito. Quen expón este proxecto comenta acedamente: «O noso é unha realidade e o exclusivamente eléctrico está a medio facer…».

Xorden logo as preguntas: ¿Estase investigando a fondo en baterías de baixo peso? ¿Deséñanse os modelos de maneira que cada un admita novas baterías, máis rendibles? ¿Fica o híbrido relegado no tempo de mudanza que vén?

Se cadra, fabricantes de automóbiles e compañías eléctricas saben responder. No entanto, Gobernos coma o vasco apostan polo coche eléctrico como sinal de identidade propio: seica un novo becerro de ouro tecnolóxico. (La Voz de Galicia, 26/06/2010)

Ver información aquí.

Nova caixa, nova caixa, ¿e que nome lle darán? ¿Caixa Galega? ¿Caixa do Noroeste…?

Neva en Luxemburgo. Óese falar portugués de inmigrantes e luxemburgués minoritario, pero non minorizado. Unha man esperanzada sae da luva para o saúdo. A neve cega, vese pouco da riqueza do país mínimo. O centro de transferencia tecnolóxica da cidade impresiona polo vulto e, dentro, pola cantidade de xente que traballa nel e a importancia dos proxectos nos que fai confluír empresas e universidades.

A conversa corre en galego, interrompida en francés e inglés por chamadas telefónicas. En resumo: a xestión de proxectos de I+D+i é toda unha técnica que non se aprende sen práctica. Por todos os países avanzados hai galegos dedicados á investigación, á invención, á innovación. Galicia avellenta e morre, perde os cerebros que formou. A súa salvación sería o retorno dos que foi perdendo.

O punto culminante da conversa é cando a persoa detectada en Luxemburgo pon condicións: de alí non marcha máis que para Galicia, con todo o seu coñecemento e sabendo que nunca poderá gañar en euros o que lle pagan estes luxemburgueses de fala estraña.

Despois, a parola reláxase; ata que aparece a fusión das caixas. Daquela hai comparanzas coa fusión nuclear, a enerxía necesaria para provocar a reacción de inicio. E as caras viran serias: unha caixa galega ten unha obra social principal, a de xuntar sabedoría espallada polo mundo. «Caixa+I+D+i» sería bo lema para a nova, á que desde Luxemburgo se lle propón nome: Caixa Esperanza. (La Voz de Galicia, 18/05/2010)

A profesión de escribán público sempre foi respectada. Os notarios comproban e dan fe da realidade que se manda rexistrar. A xente confía neles… ou non.

Hai semanas reuníase en Culleredo un grupo de persoas para escoitar unha disertación sobre os apelidos galegos. O profesor Freixeiro Mato foi contundente. Explicou polo qué en lingua galaico-portuguesa Freixo non é Freijo, xa que o étimo latino é fraxinum , con xis . Contou as peripecias familiares nun país enfermo de diglosia (seu pai viña sendo «Freijeiro de Freixeiro» e iso deu para comentar casos que aparecen nas mortuorias de La Voz: «Otero do Outeiro», «Montero de Monteiro», «Mosquera dos Mosqueira»… Aí interveu un dos asistentes á conferencia para denunciar cómo os notarios se lle negaban a escribir Mosqueira cando o seu apelido, por fortuna, se conservara así.

Daquela o profesor Freixeiro mostrou ao público unha documentación que debería avergoñar a toda a caste notarial. Era de compravenda de terreos nunha rúa Uxío Novoneira. Ao comezo dos papeis, redactados con procesador de textos, aparece como «calle Nueva Neira»; pero, como quen pide fe do acto protesta, máis adiante xa aparece a corrección «en realidad calle Eugenia Nuevo Neira». Por fin, a moito porfiar do paisano, que quere deixar a súa leira ben marcada, o notario cede e escribe «calle Nueva Neira, en realidad calle Uxío Novo Neira».

Sobran comentarios, salvo un: un notario galego (como mostran os seus apelidos) ¿non sabe quen foi o poeta do Courel? (La Voz de Galicia, 04/05/2010)

Bruxelas asediada por unha nuage de cendres, nube de cinzas invisible. Bruxelas en domingo de primavera, paxaros a cantar polas fragas. Varados na cidade de Jacques Brel, dous galegos cavilan sobre ou fenómeno na praza emblemática do Sablon. Jesús Gamallo, santiagués, pota ou ceo dá capital dá Unión desde unha terraza e imaxínao como fora noutros tempos, sen ou fungar constante de aeronaves arredor do aeroporto. Jorge Velasco, ourensán, mira pola fiestra do seu ático ou mesmo ceo limpo que ve Jesús, e lembra ter contado desde alí, moitas veces, vinte ronseis de avións ao tempo.

Nese domingo traballa a solidariedade irmandiña. ¿Quen ten que saír de Bruxelas? ¿Quen ha de regresar? A telemática, aínda ben, funciona: co ollo posto na we b e ou móbil á orella, van nacendo combinacións de urxencia, porque non hai billetes de tren nin de bus, nin coches de aluguer. Europa enteira toleou… Un chiste: vos islandeses queren cash (cartos) para deteren a ash (cinza). Unha lembranza: Viaxe ao centro dá Terra . Verne foi un xenio dá anticipación.

Cómpre arranxar a forma de moverse por terra pois ou espazo aéreo colapsou. E xorden solucións que implican vinte horas de viaxe… Xa non coche salvador cara ao seu Finis Terrae, vos galegos filosofan: ou mundo dous transportes montouse sen contarmos cos volcáns, e ou de Islandia vai de aviso. Mais ¿que alternativa fica para vos voos xeneralizados? Retrocedermos cincuenta anos: algo imposible de aceptar. ¿Ou haberá que aceptalo? Se cadra…, logo haberá. (La Voz de Galicia, 26/04/2010)